Kontrakt terminowy jest umow? pomi?dzy dwiema stronami, z których jedna zobowi?zuje si? do nabycia a druga do sprzeda?y w ?ci?le okre?lonym, przysz?ym terminie po ?ci?le okre?lonej w momencie zawarcia transakcji cenie, okre?lonej ilo?ci wystandaryzowanego instrumentu bazowego lub dokonania równowa?nego rozliczenia finansowego. Kontrakty terminowe, typu financial futures, do których nale?y kontrakt na WIG20, nie opiewaj? na towar fizyczny, lecz na waluty, papiery warto?ciowe, depozyty bankowe o sta?ym oprocentowaniu, czy w ko?cu na indeksy gie?dowe.
Jak wynika z powy?szej definicji, w transakcji uczestniczy nabywca i sprzedawca kontraktu, których zapatrywania na przysz?? warto?? instrumentu bazowego s? odmienne.

Nabywca kontraktu otwieraj?c pozycj? d?ug? (kupuj?c kontrakt), zobowi?zuje si? i jednocze?nie nabywa prawo do odebrania, kupienia, w przysz?o?ci okre?lonej ilo?ci instrumentu bazowego po okre?lonej cenie. Nabycie kontraktu stanowi wi?c zobowi?zanie si? do okre?lonego dzia?ania w przysz?o?ci. Nabywca kontraktu liczy, i? cena instrumentu bazowego w przysz?o?ci b?dzie wy?sza, od tej po jakiej zobowi?za? si? go odebra?, nabywaj?c kontrakt terminowy i zrealizuje zysk wynikaj?cy z ró?nicy mi?dzy cen? instrumentu bazowego w dniu wykonania kontraktu a cen? zadeklarowan? w kontrakcie. Nabywca kontraktu b?dzie mia? bowiem prawo i obowi?zek kupienia instrumentu bazowego po okre?lonej cenie w dniu wyga?ni?cia kontraktu. Je?eli wi?c cena na rynku kasowym b?dzie wy?sza, ni? ta po jakiej inwestor zobowi?za? si? kupi? instrument nabywaj?c kontrakt, to w dniu wyga?ni?cia kontraktu b?dzie móg? naby? instrument bazowy po cenie ni?szej wynikaj?cej z kontraktu i sprzeda? dro?ej na rynku kasowym realizuj?c zysk. Je?eli za? cena na rynku kasowym b?dzie ni?sza od ustalonej w kontrakcie wówczas posiadacz d?ugiej pozycji poniesie strat?.

Sprzedawca kontraktu zajmuj?c pozycj? krótk? (sprzedaj?c kontrakt), zobowi?zuje si? a zarazem nabywa prawo do dostarczenia, sprzedania, okre?lonej ilo?ci instrumentu na który opiewa kontrakt po okre?lonej cenie w okre?lonym momencie w przysz?o?ci. Sprzedawca kontraktu podobnie jak nabywca zobowi?zuje si? do podj?cia ?ci?le okre?lonego dzia?ania w przysz?ym terminie. Sprzedawca kontraktu w odró?nieniu od nabywcy zak?ada, ?e przysz?a cena instrumentu bazowego b?dzie ni?sza od ceny po jakiej zobowi?za? si? dostarczy? instrument bazowy zgodnie z warunkami kontraktu. Je?eli jego przewidywania si? sprawdz? i cena na rynku kasowym b?dzie ni?sza od ustalonej w kontrakcie, to posiadacz pozycji krótkiej b?dzie móg? kupi? papiery taniej na rynku natychmiastowym i sprzeda? dro?ej wykonuj?c swoje zobowi?zania wynikaj?ce ze sprzeda?y kontraktu. Je?eli natomiast cena instrumentu bazowego ustali si? na poziomie wy?szym od ustalonego w kontrakcie, klient wykonuj?c swoje zobowi?zanie poniesie strat?. B?dzie zmuszony kupi? instrument bazowy na rynku kasowym dro?ej i odsprzeda? taniej wykonuj?c swoje zobowi?zanie wynikaj?ce z kontraktu.

Poni?sze przyk?ady obrazuj? zasad? funkcjonowania kontraktów terminowych zarówno z punktu widzenia inwestora zajmuj?cego pozycj? d?ug? jak i pozycj? krótk?. Dokonuj?c wylicze? przyj??em zasad? odnoszenia ceny z rynku kasowego do ceny ustalonej w kontrakcie, st?d te? w przypadku gdy cena na rynku kasowym jest ni?sza od ceny ustalonej w kontrakcie otrzymujemy warto?? ujemn?, która w przypadku nabywcy kontraktu oznacza jego strat? a w przypadku sprzedawcy zysk.

Przyk?ad I (pozycja d?uga)

Za?ó?my, ?e inwestor kupuje kontrakt terminowy na okre?lony instrument (akcje, obligacje, indeks itd.) po kursie 150 i warto?ci 15000 (np. zobowi?zuje si? do odebrania w okre?lonym terminie 100 akcji po cenie 150).
Je?eli kurs instrumentu bazowego (w tym wypadku akcji) , w dniu wykonania kontraktu, ustali si? na poziomie 170 to nabywca kontraktu zrealizuje zysk w wysoko?ci:

(170 - 150) x 100 = 2000

kurs kasowy kurs zadeklarowany w kontrakcie ilo?? akcji zysk

Nabywca kontraktu mo?e kupi? instrument bazowy po cenie 150, w ramach wzajemnych zobowi?za? wynikaj?cych z transakcji terminowej i sprzeda? natychmiast po 170.

Przyk?ad II (pozycja d?uga)

Za?ó?my, ?e inwestor kupuje kontrakt terminowy na okre?lony instrument bazowy po kursie 150 i warto?ci 15000 (np. zobowi?zuje si? do odebrania , kupienia w okre?lonym terminie 100 akcji po cenie 150). Je?eli kurs instrumentu bazowego, wbrew oczekiwaniom inwestora, ustali si?, w dniu wykonania kontraktu, na ni?szym poziomie od zadeklarowanego w kontrakcie np. 130 to poniesie on strat? w wysoko?ci

(130 - 150) x 100 = -2000

kurs kasowy kurs zadeklarowany w kontrakcie ilo?? akcji strata

Nabywca kontraktu obowi?zany jest naby? instrument bazowy po kursie 150, wykonuj?c swoje zobowi?zanie wynikaj?ce z zawarcia transakcji na rynku kontraktów terminowych, a mo?e go odsprzeda? na rynku kasowym po 130.

Przyk?ad III (pozycja krótka)

Za?ó?my, ?e inwestor sprzedaje kontrakt terminowy na okre?lony instrument (akcje, obligacje, indeks itd.) po kursie 150 i warto?ci 15000 (np. zobowi?zuje si? sprzeda? w okre?lonym terminie 100 akcji po cenie 150).
Je?eli kurs instrumentu bazowego ustali si? na poziomie 170 to posiadacz krótkiej pozycji poniesie strat? w wysoko?ci

(170 - 150) x 100 = 2000

kurs kasowy kurs zadeklarowany w kontrakcie ilo?? akcji strata

Inwestor jest w tym wypadku zobligowany do dostarczenia instrumentu bazowego po cenie 150 podczas gdy na rynku kasowym mo?e go kupi? po 170. Sytuacja wygl?da wi?c nast?puj?co: inwestor musi kupi? instrument bazowy po 170 i odsprzeda? go po 150, zgodnie z warunkami kontraktu.

Je?eli za? kurs kasowy ustali si? na ni?szym poziomie sprzedawca kontraktu zrealizuje zysk, poniewa? b?dzie móg? kupi? instrument bazowy na rynku kasowym taniej i odsprzeda? go dro?ej zgodnie z warunkami kontraktu.

Przyk?ad IV (pozycja krótka)

Za?ó?my, ?e inwestor sprzedaje kontrakt terminowy po kursie 150 i warto?ci 15000 (np. zobowi?zuje si? sprzeda? 100 akcji po kursie 150).
Je?eli kurs instrumentu bazowego ustali si? na ni?szym poziomie np.130 to sprzedawca zrealizuje zysk.

(130 - 150) x 100 = -2000

kurs kasowy kurs zadeklarowany w kontrakcie ilo?? akcji zysk

Inwestor realizuje zysk poniewa? mo?e kupi? papiery na rynku kasowym po 130 i sprzeda? je, wykonuj?c swoje zobowi?zanie wynikaj?ce ze sprzeda?y kontraktu , po 150.
Ka?da ze stron zawieraj?cych kontrakt na parkiecie gie?dy mo?e zlikwidowa? otwart? pozycj? nie czekaj?c do terminu wyga?ni?cia kontraktu poprzez zamkni?cie pozycji.

Zamkni?cie pozycji odbywa si? poprzez zawarcie transakcji odwrotnej do transakcji pierwotnej. Otwart? pozycj? d?ug? likwidujemy poprzez sprzeda? kontraktu, natomiast posiadacz pozycji krótkiej likwiduje j? nabywaj?c kontrakt. W praktyce zdecydowana wi?kszo?? transakcji typu financial futures finalizowana jest przez likwidacj? otwartych pozycji przed uzgodnionym terminem wykonania kontraktu.
Inwestorzy uczestnicz?cy w rynku kontraktów terminowych aby realizowa? swoje zyski nie musz? te? nabywa? czy sprzedawa? akcji na rynku kasowym, poniewa? wi?kszo?? kontraktów typu financial futures (w tym kontrakt na WIG20) maj? charakter nie dostawny, co oznacza, ?e rozliczanie tych transakcji ma charakter wy??cznie pieni??ny i odbywa si? poprzez przelewanie odpowiednich kwot pomi?dzy uczestnikami tego rynku.

Podsumowuj?c powy?sze rozwa?ania mo?emy stwierdzi? ?e:
Nabywca kontraktu zak?ada wzrost warto?ci instrumentu bazowego a co za tym idzie liczy na to, i? w przysz?o?ci b?dzie móg? odsprzeda? nabyty kontrakt po wy?szej cenie b?d? te?, ?e w dniu wyga?ni?cia kontraktu warto?? instrumentu bazowego b?dzie wy?sza od ceny po jakiej zobowi?za? si? go naby? kupuj?c kontrakt i zrealizuje wynikaj?cy z tej ró?nicy zysk. Zasad? funkcjonowania kontraktu z punktu widzenia jego nabywcy kontraktu przedstawia poni?szy wykres.

Inaczej na przysz?? warto?? instrumentu bazowego zapatruje si? sprzedawca kontraktu, który oczekuj?c spadku ceny zak?ada, ?e do wyga?ni?cia kontraktu b?dzie mia? mo?liwo?? odkupienia kontraktu po ni?szej cenie lub te?, ?e w dniu wyga?ni?cia kontraktu warto?? instrumentu bazowego b?dzie ni?sza od zadeklarowanej poprzez sprzeda? kontraktu ceny, po której zobowi?za? si? dostarczy? instrument bazowy. W przeciwie?stwie wi?c do nabywcy kontraktu , posiadacz otwartej krótkiej pozycji zyskuje wówczas gdy cena instrumentu bazowego spada. Zale?no?? t? obrazuje poni?szy wykres.

Kontrakty terminowe odró?niaj? od rynku kasowego trzy podstawowe cechy:

- po pierwsze: dzisiaj zawarta transakcja zobowi?zuje nas do okre?lonego zachowania w przysz?o?ci

- po drugie: aby zawrze? transakcj? na rynku terminowym nie wymagane jest posiadanie ?rodków pieni??nych stanowi?cych równowarto?? warto?ci kontraktu, wystarczy wniesienie depozytu zabezpieczaj?cego stanowi?cego zazwyczaj 5-15% warto?ci kontraktu, co daje mo?liwo?? wykorzystania efektu d?wigni finansowej

- po trzecie: w odró?nieniu od rynku kasowego podejmowane ryzyko jest nieograniczone, co oznacza, ?e zobowi?zania z tytu?u zawarcia transakcji terminowej mog? wielokrotnie przewy?szy? pocz?tkowy wk?ad inwestora (na rynku kasowym nie mo?emy straci? wi?cej ni? zainwestowali?my, przynajmniej je?li nie korzystamy z kredytu czy z odroczonego terminu p?atno?ci).